JEE आणि NEET च्या तयारी दरम्यान परीक्षेची चिंता आणि तणावावर मात कशी करावी?
12 फेब्रुवारी 2024 रोजी जेईईच्या पहिल्या प्रयत्नाचा निकाल जाहीर झाल्यानंतर, भोपाळमधील 17 वर्षीय किशोरवयीन मुलगा जो संयुक्त प्रवेश परीक्षेत (जेईई) चांगले यश मिळवू इच्छित होता तो त्याच्या घरातून गायब झाला. 17 फेब्रुवारी 2024 रोजी, त्याच्या कुटुंबीयांनी खूप शोध घेतल्यानंतर, तो मुंबईत सापडला. जेईई परीक्षेत त्याला कमी गुण (69 पर्सेंटाईल) मिळाल्याने त्याच्या आईने त्याला बारावी बोर्डाच्या परीक्षेत तरी चांगले गुण मिळव असा सल्ला दिला आणि जेईईच्या पहिल्या प्रयत्नाच्या निकालावर जास्त लक्ष न देता दुसऱ्या प्रयत्नाच्या तयारीकडे लक्ष देण्यास सांगितले. या कमेंटमुळे त्याला राग आला आणि त्याने घर सोडण्याचा निर्णय घेतला.
या घटनेमुळे स्पर्धा परीक्षांची तयारी करत असताना दबावाखाली असलेल्या विद्यार्थ्यांनी अनुभवलेल्या अडचणी तसेच तरुण विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याच्या समस्यांना तोंड देण्यासाठी मजबूत सपोर्ट नेटवर्कची आवश्यकता अधोरेखित केली आहे. भारतात दरवर्षी जवळपास 15-18 लाख विद्यार्थी या परीक्षा देतात आणि दरवर्षी ही संख्या वाढतच चालली आहे. हे आपल्या देशातील तीव्र स्पर्धेचे चित्र दर्शवते. यात शंका नाही की स्पर्धा परीक्षांची तयारी करत असताना विद्यार्थ्यांवर चांगली कामगिरी करण्याचा दबाव असतो आणि त्यामुळे त्यांच्या मनातील चिंता वाढते.
परीक्षेची चिंता समजून घेणे:
चिंता ही विशेषत: एखाद्या निकटवर्तीय घटनेबद्दल किंवा आपल्या प्रयत्नांच्या अनिश्चित परिणामांविषयी काळजी करण्याची भावना आहे. चिंता करण्यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये अस्वस्थता, एकाग्रतेचा अभाव आणि शारीरिक अस्वस्थता ह्या गोष्टी वाढीला लागतात . या चिंतेमागे अनेक कारणे आहेत. खूप जास्त शैक्षणिक दबाव, अपयशाची भीती, स्वतःच्या क्षमतांविषयी शंका आणि पालकांकडून अवाजवी अपेक्षा ही विद्यार्थ्यांमधील चिंता वाढण्याची काही प्रमुख कारणे आहेत. JEE आणि NEET परीक्षांमुळे IIT आणि AIIMS सारख्या भारतातील काही प्रतिष्ठित संस्थांचे दरवाजे उघडतात. या संस्थांमध्ये प्रवेश मिळवणे हा पदवीनंतर उच्च पगाराची नोकरी मिळवण्याचा एकमेव मार्ग आहे असे बहुतेक पालक मानतात. परिणामी ते त्यांच्या मुलांवर JEE आणि NEET ह्या परीक्षांमध्ये चांगले गुण मिळविण्यासाठी प्रचंड दबाव टाकतात, ज्यामुळे त्यांना अपयशाची भीती वाटते. आणि जर ते चांगली कामगिरी करू शकले नाहीत, तर ते त्यांच्या क्षमतेवर शंका घेतात आणि एकतर घरातून पळून जाण्याचा किंवा त्यांचे जीवन संपवण्याचा निर्णय घेतात.
परीक्षेच्या चिंतेचे परिणाम:
निश्चितच, जास्त लोकसंख्या आणि मर्यादित संसाधने असलेल्या भारतासारख्या देशात, आयआयटी आणि एम्समधील प्रतिष्ठित पदांसाठी नेहमीच तीव्र स्पर्धा राहील. परंतु, या उच्च स्पर्धेमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये निर्माण होणाऱ्या ताणतणावाकडे योग्य प्रकारे लक्ष न दिल्याने आपण समाज म्हणून त्यांना मानसिक आजार आणि चिंतेने ग्रासुन ठेवतो. यामुळे त्यांच्या मानसिक आणि परिणामी शारीरिक आरोग्यावर परिणाम होतो. तणावाखाली असलेले विद्यार्थी बर्नआउट (मानसिक थकवा) विकसित करतात आणि परिस्थितीपासून दूर पळण्याचा प्रयत्न करतात.
परीक्षेच्या चिंतेवर मात करण्यासाठी टिपा:
लवकर तयारी सुरू करा: जर तुम्हाला अभियांत्रिकी किंवा वैद्यकीय क्षेत्रात तुमचे करिअर घडवण्यात खरोखरच रस असेल, तर तुमची तयारी इयत्ता 9 वी पासूनच सुरू करा ज्यामुळे तुम्हाला उर्वरित विद्यार्थ्यांपेक्षा 2 अतिरिक्त वर्षे मिळतील. या परीक्षांमधील बहुतेक टॉपर्सनी इतर विद्यार्थ्यांच्या तुलनेत लवकर तयारी सुरू केली आहे आणि त्यांना ह्याचा खूप फायदा झालेला आहे.
सकारात्मक मानसिकता विकसित करा: स्वतःवर आणि तुमच्या यशस्वी होण्याच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवा. तुमच्या कमकुवतपणापेक्षा तुमच्या सामर्थ्यांवर आणि कर्तृत्वावर लक्ष केंद्रित करा.
एक वास्तववादी अभ्यास शेड्यूल तयार करा: तुमचा अभ्यास साध्य करण्यायोग्य भागांमध्ये विभाजित करा आणि साध्य करण्यायोग्य उद्दिष्टे सेट करा. हे तुम्हाला ट्रॅकवर राहण्यास आणि दडपन वाटणे टाळण्यास मदत करेल.
विश्रांती तंत्रांचा सराव करा: दीर्घ श्वास, ध्यान आणि योग तुम्हाला तणाव आणि चिंता कमी करण्यास मदत करू शकतात.
पुरेशी झोप घ्या: जेव्हा तुम्ही पुरेशी झोप घेता तेव्हा तुम्ही अधिक चांगल्या प्रकारे लक्ष केंद्रित करू शकता. प्रत्येक रात्री किमान 6-7 तास झोपेचे लक्ष्य ठेवा.
सकस आहार घ्या: पौष्टिक पदार्थ खाल्ल्याने तुम्हाला प्रभावीपणे अभ्यास करण्यासाठी आवश्यक ऊर्जा मिळेल. साखरयुक्त पेये (कोल्डड्रींक्स ) आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ चिप्स , चॉकलेट्स, बिसकिट्स व ब्रेड चे पदार्थ खाणे टाळा. हे पदार्थ खाल्ल्यामुळे चिंता वाढू शकते.
नियमितपणे व्यायाम करा: शारीरिक क्रियाकलाप हा तणाव कमी करण्याचा आणि मूड सुधारण्याचा एक चांगला मार्ग आहे. आठवड्यातील बहुतेक दिवस किमान 30 मिनिटे मध्यम-तीव्रतेचा व्यायाम करण्याचे लक्ष्य ठेवा.
कोणाशी तरी बोला: तुम्हाला दडपन आल्यासारखे वाटत असल्यास, मित्र, कुटुंबातील सदस्य, शिक्षक किंवा सल्लागार यांच्याशी बोलण्यास घाबरू नका. ते समर्थन आणि मार्गदर्शन देऊ शकतात.
ब्रेक घ्या: बर्नआउट (मानसिक थकवा) टाळण्यासाठी अभ्यासातून ब्रेक घेणे महत्वाचे आहे. उठा आणि दर तासा दोन तासाला पाच ते दहा मिनिटे थोडे फिरून या आणि आराम करण्यासाठी थोडा वेळ काढा किंवा तुम्हाला आनंद देणारे काहीतरी जसेकी खेळ ,किंवा सायकलिंग अशा प्रकारच्या ऍक्टिव्हिटी मध्ये स्वतःला थोडा वेळ एंगेज करा.
लक्षात ठेवा, तुम्ही एकटे नाही आहात: प्रत्येकजण काही प्रमाणात परीक्षेची चिंता अनुभवतो. स्वतःची इतरांशी तुलना करू नका आणि तुमच्या क्षमतेनुसार सर्वोत्तम कार्य करण्यावर लक्ष केंद्रित करा.
विद्यासरिता अकॅडेमी पुणे येथे, आम्ही एकात्मिक निवासी प्रणाली प्रदान करतो जिथे महाविद्यालय, कोचिंग, वसतिगृह आणि जेवणाची उत्तम व्यवस्था सर्वकाही एकाच ठिकाणी उपलबध करून देतो ज्यामुळे विद्यार्थ्यांचा वेळ वाचतो. या वाचलेल्या वेळेचा उपयोग स्वयंअभ्यासासाठी केला जातो. आम्ही पौष्टिक आहार, पुरेशी झोप, खेळासाठी वेळ यासह अभ्यासासाठी निरोगी वातावरण प्रदान करतो आणि वर नमूद केलेल्या बहुतेक तंत्रांची अंमलबजावणी करतो जेणेकरून विद्यार्थी त्यांच्या JEE आणि NEET परीक्षेत चांगली कामगिरी करू शकतील. आम्ही इयत्ता 9 वी पासून फाउंडेशन कोर्स देखील प्रदान करतो ज्याद्वारे तुम्ही लवकरात लवकर तयारी सुरु करून फर्स्ट मूव्हर बनण्याचा फायदा मिळवू शकता. उत्कृष्ट निकालामुळे आम्ही विद्यार्थ्यांच्या जीवन प्रवासातील एक विश्वासार्ह बिंदू बनलो आहोत, जिथे त्यांना लवकरात लवकर JEE आणि NEET मध्ये यश मिळवण्यासाठी सर्व आवश्यक सुविधा एकाच ठिकाणी उपलब्ध करून दिल्या जातात.